Is er nog toekomst voor de kerk?
De nood in de kerk wordt gevoeld: Krijgen we de kerkenraad nog voldoende bezet? Moeten we het kerkgebouw nog open houden voor zo weinig kerkgangers? Vrijwilligers en voorgangers doen hun best om het tij te keren, maar zien de gemeente alleen maar krimpen. Dit doet iets met je geloofsleven. Zakt met de moed, ook niet het geloof je in de schoenen?
In de cursus ‘Toekomstgericht kerk-zijn’ nam voormalig scriba van de Protestantse Kerk René de Reuver ons mee in zijn eigen zoektocht. Hoe kun je in tijden van krimp toch gelovig en hoopvol blijven? De Reuver is eerlijk: ,,Als ik in het bedrijfsleven werkte, was ik al lang ontslagen met zoveel ledenverlies.” Toch blijft hij gelovig en hoopvol naar de toekomst kijken. En pleit hij voor toekom(s)tgericht kerkzijn.
Toekom(s)t gericht
Toekomstgericht kerk zijn is iets anders dan toekomstbestendig kerk zijn. Toekomstbestendig zijn, is de trendlijn volgen van het CBS over afname van geloof in God in Nederland. Je trekt de neergaande lijn door en kleurt dan de toekomst in. Je weet echter helemaal niet hoe die zal zijn. Want het leven gaat altijd anders. Ook in de Bijbel gaat het altijd anders dan je verwacht.
Toekomstgericht kerkzijn is anders. God is een God die was, die is en die komt (Openbaring 1:4) Het koninkrijk van God komt vanuit de toekomst naar ons toe. Dit is een andere manier van kijken, die hoopvol is en tegelijk actueel is. De Reuver wordt geïnspireerd door het Bijbelboek Handelingen. Na Pasen en Hemelvaart wachten de leerlingen biddend op wat komen gaat: de heilige Geest. Ze volgen niet hun eigen plan, maar gaan de weg van de Geest. Zó kijken, daagt uit om te biddend te wachten: hoe is God hier en nu al bezig? Is daarin iets te herkennen van het koninkrijk van God dat komende is?
Niet maakbaar
In de cursus stonden we stil bij een hoofdstuk van Root en Blair over de maakbaarheid van de kerk. In het volgen van de trendlijn van neergang, maar ook in het willen keren van het tij, zit de gedachte dat de kerk maakbaar is. Die maakbaarheidsgedachte is uit de zakenwereld de kerk binnengedrongen. Vaak verbonden met het hebben van een missiestatement. Het nastreven van maakbaarheid leidt tot hoge verwachtingen en een hoog tempo, met stress en burn-outs als gevolg. Als we zo denken, raakt God - en wat God aan het doen is in de gemeente - dan niet uit beeld?
Wachten op God
Root en Blair dagen uit om te wachten op God. Met een zogenoemd wachtwoord. In het Engels: watchword. Dat is geen toegangscode van de computer. Het is wachten en waken; dat geeft vertraging en rust. Een wachtwoord zou het fundament moeten zijn waarop de kerk gebouwd is. Het eerste wachtwoord in de kerk was: 'Jezus Christus is Heer'. Mensen die elkaar daarmee begroetten, kenden het verhaal van Jezus en leefden daaruit.
Een wachtwoord vat in één woord - of in een korte zin - het grotere verhaal van een groep mensen. Het is als een bril waardoor je naar de wereld kijkt. Dit verhaal heeft ons leven, onze groep gevormd. Het vertelt het verhaal over onze ervaring met de levende God. Een wachtwoord daagt uit het van God te verwachten: niet gelijk de handen uit de mouwen, maar eerst stilstaan: wat is God aan het doen in de gemeente?
Een wachtwoord vinden
Marten Luther King had een wachtwoord. Toen zijn gezin met de dood bedreigd werd, bad hij: ,,Ik wil het goed doen en nu word ik bedreigd, ik ben bang, ik verlies de moed.” Dan hoort hij God zeggen: ,,Waar geen weg is, zal Ik een weg banen.” Dit werd het wachtwoord waarmee de burgerrechtenbeweging het uithield. En God báánde een weg voor hen.
In een gespreksgroep deelde iemand: ,,Als ik achter een busje van JoBinDer rijd, bevestigt dat mijn geloof. Hij is er wel, en Hij brengt me waar ik moet zijn.” Dat werd de naam van de groep, en ook een soort wachtwoord. JoBinDer roept de sfeer en de openheid van deze groep op en het zoeken naar geloof in deze tijd.
Zo kan elke geloofsgemeenschap een uniek wachtwoord vinden. Door op zoek te gaan:
- Waar zie ik God in mijn leven en in het leven van de mensen om me heen?
En door op de juiste manier te wachten, open voor een ontmoeting met God:
- Waar zien we God in ons midden aan het werk om de wereld te redden?
Het wachtwoord zit in de verhalen en thema’s die we dan ontdekken: dít is belangrijk voor onze gemeente! Dan wordt de weg van de Geest gevonden, die mogelijk door een periode van krimp en verlies gaat. Maar dan is het Gods weg die wij gelovig volgen!
Wiebe Feddema pastoraal werker bij de Protestantse Gemeente te Damwâld e.o. en een vaste medewerker van Geandewei